Schimmels zitten overal. Ze zitten bijvoorbeeld in brood en kaas en leveren een bijdrage aan ons darm- en ecosysteem. Zo’n driehonderd soorten schimmels kunnen echter infectieziekten bij mensen veroorzaken.

Om infectieziekten bij de mens tegen te gaan worden antibiotica tegen schimmels ontwikkeld, de zogenaamde antimycotica. De Gezondsheidsraad luidt de alarmklok omdat steeds meet schimmels resistent lijken voor antimycotica.

Op deze pagina lees je meer over veelvoorkomende virussen en bacteriën, hoe je ze oploopt en wat je ertegen kan doen.

Hieronder bespreken we schimmelinfecties die tot gezondheidsproblemen kunnen leiden, het gevaar van resistente voor antimycotica én de adviezen van de Gezondheidsraad hieromtrent.

Resistentie Ondermijnt de Behandeling van Schimmelinfecties

Schimmels spelen een cruciale rol in ecosystemen en worden gebruikt in de productie van voedsel (zoals brood, kaas, bier en wijn), chemicaliën en medicijnen. Hoewel er meer dan honderdduizend soorten schimmels bekend zijn, loopt het werkelijke aantal in de miljoenen.

Van ongeveer driehonderd soorten schimmels is bekend dat ze infectieziekten bij mensen kunnen veroorzaken. Meestal gaat het om relatief onschuldige aandoeningen van de huid, nagels en slijmvliezen. Wanneer een schimmel echter dieper in het lichaam doordringt, kan er een levensbedreigende invasieve infectie ontstaan.

Antimycotica en Ontwikkeling van Resistentie

Voor de behandeling van schimmelinfecties worden antischimmelmedicijnen, ook wel antimycotica genoemd, ingezet. Bij langdurige of herhaalde behandeling kan de schimmel echter resistentie ontwikkelen tegen deze medicijnen. Hierdoor worden de antimycotica minder effectief of zelfs helemaal ineffectief in het bestrijden van schadelijke schimmels.

De laatste jaren ontstaat resistentie van schimmels steeds vaker door het gebruik van schimmelbestrijders (fungiciden) in de landbouw. Bovendien komen er, vaak vanuit het buitenland, steeds meer nieuwe resistente schimmelsoorten in beeld die ernstige gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid. Antimycoticaresistentie wordt hierdoor een steeds groter probleem.

De Impact van Antimycoticaresistentie

Antimycoticaresistentie, resistentie tegen schimmelinfecties dus, heeft gevolgen voor onze volksgezondheid:

1. Oppervlakkige en Chronische Schimmelinfecties
2. Levensbedreigende Invasieve Schimmelinfecties
3. Toenemende Resistentie door Fungiciden

1. Oppervlakkige en Chronische Schimmelinfecties

Relatief onschuldige schimmelinfecties van de huid, nagels en slijmvliezen komen veel voor: jaarlijks gebruiken ten minste 800 duizend Nederlanders antimycotica tegen deze infecties op advies van een arts. Een onbekend aantal mensen koopt middelen in de drogisterij of supermarkt. Ongeveer 250 duizend mensen hebben te maken met ernstigere, chronische schimmelinfecties.

2. Levensbedreigende Invasieve Schimmelinfecties

Levensbedreigende, invasieve schimmelinfecties zijn met circa drieduizend gevallen per jaar zeldzamer. Ze komen vaak voor als complicatie bij patiënten op intensive-careafdelingen van ziekenhuizen en bij patiënten die langdurig worden behandeld met afweeronderdrukkende medicijnen in verband met kanker of een stamcel- of orgaantransplantatie.

Deze infecties zijn moeilijk te behandelen en soms moet de behandeling tegen de onderliggende ziekte tijdelijk worden verminderd, uitgesteld of stopgezet. De kans op overlijden is groot. Antimycoticaresistentie maakt deze invasieve infecties nog vaker dodelijk. Bovendien kunnen oppervlakkige infecties door resistentie een chronische en invaliderende vorm aannemen.

3. Toenemende Resistentie door Fungiciden

Wereldwijd en ook in Nederland neemt de resistentie van veel schimmelsoorten tegen antimycotica toe, waaronder gisten (Candida-soorten) en huidschimmels (Trichophyton-soorten). Deze resistentie ontstaat steeds vaker door niet-medische toepassingen van chemische schimmelbestrijders.

De resistentie van de schimmel Aspergillus fumigatus tegen antimycotica is hoofdzakelijk het gevolg van blootstelling aan nauwverwante fungiciden uit de landbouw en geconserveerd hout. Resistente schimmelsporen bevinden zich in hopen afgestorven plantenresten, zoals in de bollenteelt en in versnipperd afvalhout. Mensen kunnen resistente schimmelsporen inademen die zich via de lucht verspreiden. Voor gezonde mensen is dit geen probleem, maar voor mensen met een verminderde afweer kan dit ernstige gevolgen hebben.

Verergerende Problematiek en Toekomstige Risico’s

De commissie signaleert verschillende ontwikkelingen waardoor de problematiek rondom resistentie waarschijnlijk in ernst en omvang zal toenemen. De groep mensen die risico loopt, wordt steeds groter door de toename van vergrijzing, chronische ziektes en weerstandverlagende medische behandelingen.

Bovendien zijn recent nieuwe, besmettelijke, multiresistente schimmelsoorten zoals de gist Candida auris en de huidschimmel Trichophyton indotineae in Nederland opgedoken, die elders al veel ziekte veroorzaken. Globalisering en mogelijk klimaatverandering spelen hierbij een rol.

De resistentieproblematiek neemt verder toe doordat het gebruik van fungiciden in de landbouw niet voldoende wordt teruggedrongen. Ook komen fungiciden door recycling van verontreinigd afval opnieuw in landbouw- en voedselketens terecht.

Verder dreigen nieuwe antimycotica hun effectiviteit snel te verliezen, omdat verwante stoffen voor agrarische doeleinden gelijktijdig op de markt worden gebracht. Effectief beleid komt tot nu toe nauwelijks van de grond door de geringe belangstelling voor schimmelinfecties en omdat de trekkersrol voor de aanpak van het vraagstuk nationaal en internationaal nergens is belegd.

Actieplan tegen Schimmelinfecties

De gezondheidsraad concludeert dat de resistentie van schimmels tegen antimycotica de behandelbaarheid van schimmelinfecties bij de mens steeds vaker ondermijnt en een ernstige bedreiging vormt voor de volksgezondheid. De problematiek doet in veel opzichten denken aan die van bacteriële resistentie tegen antibiotica. Op dat punt heeft Nederland al succesvol beleid en geldt internationaal als gidsland.

De gezondheidsraad stelt dat ook op het gebied van resistentie tegen antimycotica dringend actie nodig is. Met haar advies onderstreept de commissie het belang van aandacht voor schimmels en hun toenemende resistentie tegen antimycotica

In het binnenkort te verschijnen Nationaal Actieplan Antimicrobiële Resistentie 2024-2030 doet ze een aantal concrete aanbevelingen die kunnen bijdragen aan het beperken van de problematiek:

1. Wijs een Coördinator Aan
2. Bundel en Benut Expertise
3. Uitbreiding van Surveillanceprogramma’s
4. Aanpak van Resistentievorming
5. Internationale Samenwerking
6. Terugdringen van Fungicidengebruik:
7. Stimuleer Ontwikkeling van Nieuwe Interventies
8. Nationaal Actieplan Schimmelziekten

1. Wijs een Coördinator Aan

Er moet een coördinator worden aangewezen voor de aanpak van het probleem, waarbij een trekkersrol voor het ministerie van VWS voor de hand ligt.

2. Bundel en Benut Expertise

Bundel en Benut Expertise: Versterk en bundel de bestaande expertise op het gebied van schimmelinfecties en resistentie bij diverse instituten door de oprichting van een Kennisplatform Schimmelziekten. Dit bevordert een multidisciplinaire aanpak van het vraagstuk, zoals eerder succesvol was bij de bestrijding van antibioticaresistentie.

3. Uitbreiding van Surveillanceprogramma’s

Breid bestaande surveillanceprogramma’s voor antibioticaresistentie uit met ziekteverwekkende schimmels.

4. Aanpak van Resistentievorming

Pak bekende bronnen van resistentievorming bij schimmels in het milieu voortvarend aan en identificeer nog onbekende bronnen.

5. Internationale Samenwerking

Dring binnen de Europese Unie en op mondiaal niveau aan dat werkzame stoffen van nieuwe antimycotica (of daaraan nauw verwante stoffen) niet mogen worden gebruikt in fungiciden voor de landbouw of andere brede toepassingen, zoals houtconservering. Als dit niet haalbaar blijkt, verlang dan van fabrikanten van nieuwe fungiciden dat ze aantonen dat hun middelen geen negatieve invloed zullen hebben op de effectiviteit van antimycotica voor de mens.

6. Terugdringen van Fungicidengebruik

Versterk het bestaande beleid om het gebruik van fungiciden en gewasbeschermingsmiddelen in het algemeen verder terug te dringen. Stimuleer verstandig gebruik van antimycotica, vooral in de eerstelijnszorg, en beperk waar nodig de vrije verkrijgbaarheid van bepaalde antimycotica.

7. Stimuleer Ontwikkeling van Nieuwe Interventies

Stimuleer de ontwikkeling van aanvullende medische interventies, zoals vaccinaties en immunotherapie, voor de preventie of behandeling van schimmelinfecties. Deze kunnen het gebruik van antimycotica en daarmee de ontwikkeling van resistentie beperken.

8. Nationaal Actieplan Schimmelziekten

Belast het in te stellen Kennisplatform Schimmelziekten met de opstelling van een nationaal actieplan schimmelziekten, waarin de genoemde en eventuele aanvullende acties nader worden uitgewerkt en waarin wordt aangegeven welke actoren daarbij betrokken moeten worden.

Kortom: Schimmelinfecties Resistentie Antimycotica Actie Nodig

De resistentie van schimmels tegen antimycotica vormt een groeiende bedreiging voor de volksgezondheid. Door middel van coördinatie, bundeling van expertise, uitbreiding van surveillance, aanpak van resistentiebronnen en internationale samenwerking kan deze problematiek worden beperkt.

Het is cruciaal dat effectieve maatregelen worden genomen om de verspreiding van resistente schimmels tegen te gaan en de behandelingsmogelijkheden voor schimmelinfecties te behouden.

Op de site van de Gezondheidraad krijg je meer feiten, cijfers en adviezen over schimmelinfecties en de resistentie tegen antimycotica.

— Schimmelinfecties — Antimycotica — Gezondheidraad — Resistentie —

Schimmelinfecties